Trzy lata później...

Mijają właśnie trzy lata od akcesji Polski do Unii Europejskiej. Wszyscy pamiętamy ten czas - ogrom nadziei i entuzjazmu z jednej strony, równie wiele wątpliwości i obaw - z drugiej. Ale po tych trzech latach nastał chyba dogodny czas na dokonanie pierwszych, już zobiektywizowanych, pozbawionych emocji ocen tego faktu. I to jest temat obecnego -Salonu samorządowego-. Stawiamy więc pytania, kto, co i ile wygrał, kto czuje się zawiedziony, jak oceniamy skutki tego historycznego w końcu faktu?

Murowana Goślina to bardzo dynamicznie rozwijająca się gmina powiatu poznańskiego. Właśnie dzięki doskonałemu wykorzystywaniu środków z Unii Europejskiej Murowana Goślina ma możliwości podnoszenia jakości życia mieszkańców. Burmistrz Tomasz Łęcki chwali sobie dokonania ostatnich kilku lat. Przykładowo, w ramach projektu budowy nowych dróg i ulic, kosztem ponad 4,4 mln zł pochodzących zfunduszy unijnych, środków państwowych i własnych w mieście wybudowano kilka kilometrów dróg, chodników, kanalizacji deszczowej, przejść dla pieszych.
Dużym osiągnięciem okazało się uzyskanie prawie 2 mln dotacji na kompleksową renowację i rozbudowę ratusza, mieszczącego m.in. bibliotekę publiczną, sale wystaw, czytelnie. Murowana Goślina jest liderem Związku Międzygminnego -Puszcza Zielonka-, zrzeszającego 6 gmin, na których terenie znajduje się Puszcza Zielonka, unikalny w skali kontynentu europejskiego pierwotny kompleks leśny. Wspólnie ze Związkiem Międzygminnym wykonano w ramach programu SAPARD jedyny w Wielkopolsce projekt rozbudowy i renowacji infrastruktury turystycznej. Przedsięwzięcie polegało na wykonaniu sieci szlaków rowerowych i pieszych, leśnych miejsc odpoczynkowych, parkingów leśnych. Niektóre z parkingów odznaczają się szczególnymi walorami, na przykład ten w Dąbrówce Kościelnej zapewnia piękny widok na kościół pielgrzymkowy, w Maruszce zaś nawiązuje do tradycji dawnej przydrożnej karczmy. W ramach tego programu wykonano, według historycznych tradycji szlaków, drogowe słupy granitowe nawiązujące swoją stylistyką do tych zXIX w. Miłośnicy przyrody znajdą dokładne mapy do rezerwatów, takich jak -Klasztorne modrzewie-, wydano również -Przewodnik turystyczny po Puszczy Zielonka-. Nowym projektem turystycznym jest szlak kościołów drewnianych, niezwykłego ewenementu Wielkopolski, gdzie wsumie znajduje się aż 230 takich świątyń. Został on zresztą dostosowany do potrzeb turystyki samochodowej.
Poza wcześniejszymi dokonaniami gmina chce starać się o unijną pomoc w rozbudowie kanalizacji, modernizacji dróg, modernizacji parku, stadionu, budowie boisk istworzeniu Szlaku Cysterskiego.
Wójt Święciechowy Marian Mielcarek wylicza krótko: bez pomocy UE nie udałoby się nam zrobić tego, co zostało ostatnio wykonane. W ramach programu PHARE na przykład, za kwotę 2 mln euro, udało się poprawić atrakcyjność inwestycyjną i turystyczną gminy. Zbudowano nowe drogi z systemem oświetlenia, odwodnienia i zjazdami. Powstało nowe, bezpieczne ich oznakowanie, zatoki autobusowe, przebudowano przepust mostowy w Gołanicach, ulice otrzymały nowe nawierzchnie. Wszystkie szkoły zostały doposażone w komputery. Niestety, procedury ubiegania się o wsparcie unijne są wciąż zbyt długie, ale to nie wina partnerów z UE, tylko nadmiernie rozbudowanych regulacji ze strony polskiej. Następują zmiany zasad składania wniosków, podpisywania umów czy rozliczania projektów. W przyszłości naszym głównym celem jest ochrona ujęć wodnych, budowa systemu kanalizacji dla 3 miejscowości na terenie gminy. Jedno nie budzi wątpliwości: unijne wsparcie wpłynęło na społeczne i gospodarcze ożywienie regionu.
W minionych trzech latach Konin dzięki środkom pomocowym z UE otrzymał wsparcie dla budowy przeprawy przez rzekę Wartę oraz systemu jej zarządzania. Dofinansowanie wyniosło 150 mln zł, ponadto zrealizowano sześć projektów społecznych dotyczących studentów i uczniów szkół ponadgimnazjalnych. Oba projekty, z budżetu państwa oraz europejskich funduszy regionalnych otrzymały 150 mln zł. Kazimierz Pałasz, prezydent miasta, uważa jednak, że formalne i prawne procedury aplikacji finansowych do UE są niepotrzebnie zbyt skomplikowane i za często ulegają zmianom. Główne bariery to zmiany formularzy i wytycznych na etapie formułowania wniosków i realizacji projektów, ograniczone środki samorządowe na zabezpieczanie tzw. wkładu własnego, długie procedury weryfikacyjne oraz spora rotacja pracowników obsługujących projekty na szczeblach ministerialnych. Miasta nie mają zaś na to żadnego wpływu.
W latach 2007-2013 Konin starać się będzie o dofinansowanie bezpłatnych inicjatyw szkoleniowych, doradczych oraz wspieranie przedsiębiorczości. Takie projekty, jak budowa drogi krajowej nr 25, pozyskanie nowych terenów inwestycyjnych, rewitalizacja miasta oraz generalna poprawa całej jego infrastruktury będą mogły liczyć na wsparcie z krajowych programów operacyjnych. Ale bez dwóch zdań, pozyskiwane środki unijne znakomicie przyspieszają przeobrażenia tak sfery ekonomicznej, jak i społecznej miasta i regionu.
W ostatnich kilku latach Gniezno otrzymywało finansowe wsparcie ze źródeł rządowych oraz UE na różne projekty rozwojowe. Dotyczyło to m.in. programów -Europa bez granic-, Gminnego Centrum Edukacji Społecznej czy budowy pływalni dla niepełnosprawnych. W roku 2006 zorganizowano w Gnieźnie spotkania miast partnerskich -Town Twinning-, igrzyska pięciu narodów czy międzynarodowy festiwal rzeźby. Prezydent Jacek Kowalski zwraca uwagę na program likwidacji miejsc niebezpiecznych na drogach, na stosowną przebudowę rond i skrzyżowań oraz dofinansowanie zajęć sportowo--rekreacyjnych dla młodzieży szkolnej oraz wykorzystywanie współfinansowania inwestycji z funduszy unijnych. W tym roku, kosztem ponad 7 mln zł, zostaną poddane rewitalizacji dawne koszary wojskowe, gdzie powstaną obiekty oświatowo-edukacyjne.
W tej chwili miasto intensywnie przygotowuje się do nowej perspektywy finansowej funduszy unijnych na lata 2007-2013. Utworzone Miejskie Centrum Innowacji iPromocji przygotowuje nowe projekty, wtym m.in. program rewitalizacji obszarów miejskich w Gnieźnie.
Najsurowszą bodaj ocenę problemu naszych umiejętności korzystania z unijnej pomocy finansowej przedstawił Michał Podsada, burmistrz Pobiedzisk, także położonych tuż koło Poznania w Wielkopolsce, ale czemu w końcu nie korzystać z rad mądrych ludzi? Podkreśla on, że wostatnich trzech latach z unijnych programów gmina pozyskała około 3 mln zł. Zbudowano wodociągi, kanalizację, zmodernizowano szkoły, odbyły się szkolenia rolników miejscowych i z gmin ościennych. Pobiedziska uzyskały też unijne dofinansowanie przeznaczone dla gmin oniekorzystnych warunkach pracy. Jednak, zdaniem burmistrza, procedury aplikacyjne o fundusze unijne są psute przez wielostopniowe procedury kontrolne. Zamiast raz, a dobrze, skontrolować wniosek ijego realizację przez zespół fachowców, mamy do czynienia z kolejnymi poprawkami, z przerwami decyzyjnymi, co może zniechęcić każdego beneficjenta unijnego wsparcia. Ożywienie gospodarcze jest jednak bardzo widoczne. Miasto zabiega opomoc z Funduszu Spójności na nowe kolektory sanitarne (104), rewitalizację miasta, budowę hali sportowej, obwodnicy i dróg lokalnych.
Również w ocenie burmistrza Złotowa Stanisława Wełniaka formalne procedury ubiegania się o środki europejskie są żmudne i nadmiernie skomplikowane. Wnioski trzeba uzupełniać dziesiątkami najróżniejszych dokumentów o wątpliwym znaczeniu dla oceny sensowności planowanych inwestycji. Kryteria również są często nieprecyzyjne. Złotów we współpracy zWielkopolskim Zarządem Dróg Wojewódzkich w Poznaniu uzyskał dwumilionową dotację na przebudowę jednej z głównych ulic, jednakże kilka innych wniosków przepadło. Oczywiście, miasto będzie się starało o dalsze wsparcie w latach 2007--2013. W planach jest budowa stacji uzdatniania wody, hali widowiskowo-sportowej, uzbrajanie terenów oraz zagospodarowanie brzegów miejskiego jeziora.

Opisane wyżej działania miast i gmin należy uznać za nowy, pozytywny trend. Samorządy szybko myślą i szybko się uczą, a do tego uczą się mądrze. Gdyby jeszcze tak zwani politycy zechcieli ich poczytać.

Opracował
Marek Dański