Plakat - obiekt muzealny?

Dla przypomnienia: plakat to prostokąt zadrukowanego papieru, mający formę kompozycji plastycznej. Od początku swego istnienia spełniał funkcję reklamy, propagandy i agitacji politycznej. Powstał około 1850 roku, gdy pojawiły się barwne litografie Honore Daumiera i Julesa Chereta.
Dawniej plakat zajmował ważne miejsce w miejskiej ikonosferze. Kiedy pojawiał się na słupach ogłoszeniowych, murach i parkanach, wzbudzał żywe zainteresowanie przechodniów. W Polsce  po II wojnie światowej, chociaż największe zapotrzebowanie istniało na propagandę polityczną i społeczną, najciekawsze rzeczy działy się w obszarze plakatu filmowego. Później, na przełomie lat 50. i 60. obok politycznego dynamicznie rozwijał się plakat kulturalny, w którym własne wizje plastyczne
kształtowali tacy wybitni artyści, jak: Tadeusz Trepkowski, Henryk Tomaszewski, Józef Mroszczak, Jan Lenica, Waldemar Świerzy, Jan
Młodożeniec, Roman Cieślewicz i Franciszek Starowieyski, uważani za przedstawicieli tzw. szkoły polskiej.
Wówczas dużą rolę w projektowaniu interesującego nas gatunku grafiki użytkowej zaczął odgrywać warsztat malarski. Widoczne stały się również wpływy modnych kierunków, najpierw abstrakcji, surrealizmu, zjawisk z

pogranicza (twórczość jarmarczna, folklor), a nieco później fotografii, pop-artu i neosecesji. Co więcej, artyści nie byli beznamiętnymi realizatorami podejmowanych tematów, ale ich emocjonalnymi interpretatorami. Plakat stał się dla nich osobistą wypowiedzią, jak dzieło sztuki czystej. Najwybitniejsi rozwinęli swoje predyspozycje i stali się indywidualnościami.
W następnych latach działo się podobnie. Do starych, wciąż czynnych zawodowo mistrzów w latach 70. dołączali przedstawiciele młodego pokolenia, tzw. czwórka wrocławska (Jan Jaromir Aleksiun, Jerzy Czerniawski, Eugeniusz Get Stankiewicz, Jan Sawka) oraz tacy artyści, jak: Grzegorz Marszałek, Mieczysław Górowski i Mieczysław Wasilewski. I co istotne, graficy mieli wiele zamówień. Świetnie rozwijał się wtedy plakat teatralny i wystawowy, nieźle trzymał się jeszcze filmowy, choć trochę już zaczął tracić na znaczeniu.
Krach nastąpił po roku 1989. Drastycznie zmalały zamówienia, wzrosły ceny projektów i koszty druku. Zachodni dealerzy, którzy dawniej wywozili z Polski tysiące plakatów, nie przyjeżdżają, a potencjalni rodzimi nabywcy - inteligencja i studenci - zubożeli. Pieniędzy na plakaty brakuje także tradycyjnym zleceniodawcom, teatrom i placówkom wystawienniczym. Ponadto okazało się, że rozlepiany w mieście kawałek kolorowego papieru nie jest pierwszorzędnym narzędziem reklamowym, że tę rolę znacznie lepiej
pełnią telewizja i czasopisma.
Dzisiaj plakat na poziomie, najczęściej imprezowy, można zobaczyć jedynie z okazji wydarzeń artystycznych organizowanych albo przez bogate instytucje, albo takie, którym udało się znaleźć sponsora finansującego projekt i druk. Przy czym praca z założenia użytkowa  najczęściej jest sugestywnym, zwielokrotnionym przez powielenie obrazem. Obecnie dominuje plakat malarski, mający odniesienia literackie. Wykonują go od czasu do czasu starzy mistrzowie i sporadycznie młodzi artyści. Od lat zachwycają plakaty Wiktora Sadowskiego, wciąż znajdującego świetne pomysły, które potrafi znakomicie zrealizować.
Tak więc produkt z założenia użytkowy, dawniej zróżnicowany pod każdym względem, wyniesiony został do rangi dzieła sztuki. Bardziej nadaje się  do eksponowania w galeriach i muzeach niż

do rozklejania na hałaśliwych i
zatłoczonych ulicach. A co z tym idzie, jest przeznaczony raczej do kontemplacji niż szybkiej, powierzchownej rejestracji.
Andrzej Haegenbarth
Spis ilustracji
Waldemar Świerzy - Szepty i krzyki
Franciszek Starowieyski - Weisse Ehe (Białe małżeństwo)
Wiktor Sadowski - Kontrakt rysownika 
Wiktor Sadowski - Zet i dwa zera

The Poster: a Museum Piece?

Just a reminder: a poster is a rectangular piece of paper on which some type of artistic design has been printed.  Since they were initially conceived of, posters have been used for advertising, propaganda, and political agitation purposes.  Their history begins around 1850, when the colored lithographs of Honore Daumier and Jules Cheret first appeared.
The Poster once played an important role in the urban iconosphere.  When it appeared on an advertising pillar, wall or fence, it generated lively interest amongst passersby.  Though after World War II posters were mainly used in Poland for political and social propaganda, the most interesting work was done with film posters.  Later, at the end of the 50's and beginning of the 60's, posters gained a new dimension in addition to their political role,  and those related to cultural events began to be a significant phenomenon.  It was precisely in this domain that the artistic vision of many famous artists was formed, including that of Tadeusz Trepkowski, Henryk Tomaszewski, Józef Mroszczak, Jan Lenica, Waldemar Świerzy, Jan Młodożeniec, Roman Cieślewicz, and Franciszek Starowieyski, now known as representatives of the so-called "Polish School".
At that time, painting played a large role in the design of these "works of applied graphic art".  The influence of fashionable trends in art also became more visible, including first abstract surrealism, fringe phenomena (kitsch creations, folklore), and a bit later, photography, pop art, and neo-art deco. Moreover, the artists were not merely dispassionate executors of the subjects they were given, but their emotional interpreters.  The poster became for them a type of emotional expression, a pure work of art.  The most famous artists developed their own predispositions and became known for their individualism.
In the years that followed, this continued.  In the 1970's, joining the older, though still active masters were representatives of a younger generation, including the "Wrocław Four" (Jan Aleksiun, Jerzy Czerniawski, Eugeniusz Get Stankiewicz, and Jan Sawka) and other artists, such as Grzegorz Marszałek, Mieczysław Górowski, and Mieczysław Wasilewski. What is important is that they had a lot of orders. Theatrical and exhibition posters were very popular and film posters were also doing well, though their significance was already beginning to decline.
A crash occurred after 1989.  The number of orders dropped drastically, while the costs of designing and printing rose. Western dealers, who once exported thousands of posters from Poland, were no longer arriving and potential

domestic buyers, particularly students and intellectuals, had grown poorer.  Those who had traditionally ordered posters, theaters and exhibition halls and galleries, also lacked money.  In addition, it turned out that a colorful piece of paper was no longer a first-class advertising tool, and that this role was better served by television and magazines.
Today, a quality poster, which usually advertises an event, can only be seen during an artistic event organized by some wealthy institution or held by those who have managed to find a sponsor who finances the design and printing.  At the same time, a work intended for practical use is usually a suggestive image that is duplicated many times.  These days, posters done as paintings, usually with a literary theme, tend to dominate.  These are done from time to time by the old masters and sporadically by younger artists.  For years, viewers have been drawn to the posters of Wiktor Sadowski, who continues to come up with great ideas that he carries out masterfully.
Thus, a product that is by nature practical, once universally distinguished, has been raised to the level of a work of art.  They are now more suitable for hanging in a gallery or museum than for pasting up on the noisy and crowed city streets, and, naturally, are more suited for contemplation than for a quick superficial glance.
List of Illustrations
Waldemar Świerzy - Cries and Whispers
Franciszek Starowieyski  - Weisse Ehe (White Marriage)
Wiktor Sadowski - The Draughtsman's Contract
Wiktor Sadowski - A Zed and Two Noughts