Wiosenne przymiarki ekologiczne

Wreszcie przyszła wiosna, a wraz z nią początek długiego sezonu budowlano--inwestycyjnego. Dlatego kwietniowy "Salon samorządowy" poświęcamy najważniejszym potrzebom i problemom związanym z proekologicznymi przedsięwzięciami polskich miast. Samorządowców spytaliśmy zatem o zakres potrzeb i tegoroczne plany inwestycyjne, metody ich doboru i selekcji pod względem ważności, sposoby finansowania oraz bariery, które nadal im przeszkadzają.
Oto ich relacje.
Aktualnie najpilniejszym problemem ekologicznym w Sokołowie Podlaskim - mówi burmistrz Bogusław Karakula - jest realizacja gotowego już "Planu gospodarki odpadami", a przy tym segregacja surowców wtórnych u samego ich źródła, wprowadzenie systemu odbioru odpadów z gospodarstw domowych, ich transportu i przetwarzania. Kończymy też przygotowywanie kampanii informacyjno-edukacyjnej dla lokalnej społeczności, jak również prowadzimy kampanię konsultacyjną na łamach miejscowej prasy. W zakresie gospodarki wodno-ściekowej kontynuujemy rozbudowę kanalizacji miejskiej oraz modernizację oczyszczalni ścieków. Natomiast w obrębie zasobów zieleni miejskiej kończymy rewaloryzację dużego zespołu parkowo-pałacowego. Równocześnie został opracowany profesjonalny "Program ochrony środowiska dla Sokołowa Podlaskiego na lata 2002-17". Wykonały to fachowe firmy uwzględniające najnowsze przepisy prawa, wymogi i standardy związane z wejściem Polski do UE. Muszę przyznać, że przed samorządem stoi ogrom zadań, jak choćby stały monitoring stanu środowiska, wyznaczanie stref transportu materiałów oraz odpadów niebezpiecznych, ograniczenie emisji zanieczyszczeń i hałasu, troska o zieleń miejską, estetykę otoczenia, rekreację i wypoczynek mieszkańców. Jeśli chodzi o dostępność unijnych finansowych środków pomocowych, to nasze doświadczenia są bardzo negatywne - zasady udzielania pomocy są wielce skomplikowane i mało czytelne, dlatego trudno nam na ich podstawie konstruować jakieś konkretne plany.
Nadmierny hałas oraz zanieczyszczenie powietrza spalinami samochodowymi to, zdaniem prezydenta Włocławka Władysława Skrzypka, najpoważniejsze problemy ekologiczne miasta. Lekarstwem może być jedynie wyprowadzenie ciężkiego transportu na obrzeża miasta, czyli budowa nowych dróg i przyspieszenie realizacji budowy autostrady. To jest zamierzenie główne, ale poza nim planowanych przedsięwzięć jest wiele.
Należy do nich np. kontynuacja budowy ścieżek rowerowych w całym mieście i na peryferiach w ramach programu "Zrównoważony transport", współfinansowanego przez Biuro ONZ, budowa al. Królowej Jadwigi, odciążającej centrum od hałasu i spalin oraz transportu materiałów niebezpiecznych. Poza tym także modernizacja Grupowej Oczyszczalni Ścieków z zastosowaniem zagospodarowania odpadów drogą ich osuszania i utylizacji.
Wielką potrzebą całego regionu jest budowa drugiego stopnia na Wiśle w okolicach Nieszawy, głównie dla zabezpieczenia już istniejącego stopnia we Włocławku, pozyskania kolejnego źródła energii odnawialnej oraz stworzenia dodatkowej przeprawy przez rzekę. Miasto na te cele stara się pozyskać pieniądze z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, a na niektóre - jak choćby modernizacja oczyszczalni - otrzyma środki z unijnego funduszu ISPA. Jest również szansa, że - we współpracy z Holendrami - dojdzie do budowy fermy wiatrakowej dla celów energetycznych.
Włocławek finalizuje także program selektywnej zbiórki śmieci "u źródła" jako ważnego elementu gospodarki odpadami - w związku z funkcjonującym od trzech lat, nowoczesnym Regionalnym Zakładem Utylizacji Odpadów Komunalnych.
W ramach edukacji ekologicznej w szkołach prowadzona jest nowatorska forma "zielonych szkół", a Włocławskie Centrum Edukacji Ekologicznej organizuje prelekcje, szkolenia, wystawy i happeningi.
Bielsko-Biała to miasto położone u stóp Beskidów, na terenie wielce atrakcyjnym przyrodniczo. Na wzór konferencji w Rio de Janeiro w 1992 r. miasto opracowało długofalowy program swego rozwoju ekologicznego. Za najważniejsze zadanie uznano przebudowę niekorzystnego układu komunikacyjnego, powodującego nadmierne zanieczyszczenie powietrza i hałas. Obecnie opracowywana jest akustyczna mapa miasta, stawia się ekrany akustyczne etc. Prezydent Jacek Krywult uważa, że radykalną poprawę przyniesie zakończenie obecnej budowy dwóch obwodnic, finansowanych z pożyczki w Europejskim Banku Inwestycyjnym. Ważne są też osiągnięcia miasta w gospodarce wodno-ściekowej. Niedawno wybudowano tu dwie nowoczesne oczyszczalnie komunalne, które posłużą miastu przez co najmniej 40 lat. Na podstawie naukowych ekspertyz Uniwersytetu Śląskiego dotyczących rewaloryzacji przyrodniczej Bielska-Białej w mieście utworzono jeden rezerwat przyrody, dwa parki krajobrazowe i trzy zespoły przyrodniczo-krajobrazowe. Najcenniejsze miejsca, a także 35 pomników przyrody objęto ochroną prawną. Te prace zostały już docenione przez Komisję Ochrony Środowiska UE, która w 2000 r. przyznała nagrodę za program dostosowywania miast Europy Środkowej i Wschodniej do standardów unijnych. O ten prestiżowy tytuł starało się 3,5 tys. miast.
Ludwik Jagoda, burmistrz miasta Bieruń, za najpilniejsze problemy miasta uznaje zakończenie kanalizacji sanitarnej oraz ograniczenie tzw. niskiej emisji. Do tej pory wybudowano już dwie oczyszczalnie i 17 km sieci kanalizacyjnej, czyli zrealizowano ok. 60% całego zadania. W ciągu czterech lat gmina chce dokonać wymiany wszystkich starych kotłów centralnego ogrzewania na ekologiczne urządzenia nowej generacji. Wymieniono już 450 kotłów, pozostało jeszcze 2,5 tys. budynków do przeróbki. Miasto ma dokładny program ochrony środowiska do roku 2006, który ułatwia mu pozyskiwanie pieniędzy na ten cel, także środków UE. Na przykład, w ramach PHARE Inicjatywa uzyskano w Bieruniu 750 tys. euro na budowę Centrum Inicjatyw Gospodarczych. Miasto dopracowało też swoją strategię rozwoju i plany kierunków zagospodarowania przestrzennego, a obecnie w ślad za tym przygotowywane są dokumentacje techniczne.
Bardzo konkretne plany i precyzyjne zamierzenia przedstawia Nysa. Burmistrz Marian Smutkiewicz wylicza: najpilniejszą potrzebą miasta i gminy jest budowa kanalizacji sanitarnej na terenach 23 sołectw oraz rekultywacja nieczynnego składowiska odpadów o powierzchni 25 ha. Trzecim celem jest system segregacji odpadów na terenie miasta i gminy. Korzystanie ze środków UE jest konieczne. Na przykład rozbudowa kanalizacji jest dotowana przez SAPARD kwotą 200 tys. euro, a prace będą skończone do lipca b.r. Ponadto gmina pracuje nad kilkoma projektami, które będą wspomagane przez fundusze strukturalne. Są to: budowa kanalizacji sanitarnej w Domaszkowicach (koszt 7157 tys. zł, dofinansowanie 4900 tys. zł), Przełęku (2912 tys.; 2000 tys.), Goświnowicach (1788 tys.; 1300 tys.) oraz rekultywacja składowiska odpadów w Głębinowie (6909 tys.; 4711 tys.). Ale procedury starania się o takie wsparcie są zawiłe i nadmiernie skomplikowane, za wysokie są pułapy minimalne, wymóg pełnej dokumentacji i in. Korzystny zatem byłby sposób pozyskiwania środków przez gminy taki, jak do programu PHARE Odbudowa przeznaczonego na usuwanie skutków powodzi w 1997 r., z uwagi na logiczne i bardzo uproszczone procedury formalne.
W Suwałkach o wszystkich decyzjach przesądza strategia zrównoważonego rozwoju do roku 2015. Prezydent Józef Gajewski największe problemy ekologiczne dostrzega w braku nowoczesnego wysypiska odpadów niekomunalnych i rosnącej liczbie dzikich wysypisk, a także w odprowadzaniu wód opadowych do Czarnej Hańczy bez ich uprzedniego oczyszczenia. Tak będzie do chwili zamontowania separatorów na wszystkich kolektorach w 2004 r. Z kolei dla ograniczenia niskiej emisji z palenisk domowych rozważana jest gazyfikacja miasta, dla rozładowania zaś intensywnego ruchu drogowego w stronę granicy z Litwą - budowa 5,5 km obwodnicy Suwałk. Miasto stara się o wsparcie finansowe swych planów, złożyło m.in. wniosek do Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w Polsce oraz do Funduszy Strukturalnych. Wnioski te zyskały wysoką ocenę merytoryczną. Suwałki są też beneficjentem programu ISPA, a wniosek w tej sprawie - chodzi o poprawę jakości wody w mieście - podpisany został w Brukseli już w 2001 r. Miasto dysponuje także pierwszą na wschód od Wisły w kraju kompostownią odpadów komunalnych, a pozyskiwaniem środków unijnych dla utylizacji odpadów niekomunalnych zajmuje się specjalnie powołana miejska komisja. Suwałki chętnie korzystają z doświadczeń swych partnerów zagranicznych z Francji (ozonowanie wody), Niemiec (utylizacja odpadów komunalnych) i in. Miasto za swe wysiłki na rzecz ochrony środowiska zostało już trzykrotnie wyróżnione przez Radę Europy, m.in. Dyplomem Rady Europy, Medalem Honorowym i wreszcie Flagą Rady Europy w 1995 roku.

Opracował: Marek Dański