XVI Ogólnopolska Konferencja

W Konferencji wzięło udział ponad 500 samorządowców, przyjęto osiem stanowisk dotyczących aktualnych kwestii legislacyjnych.
Projekt ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego
Systematyczne osłabianie finansów gmin, niedoszacowanie dochodów powiatów oraz samorządowych regionów - to skutki dotychczasowego sposobu finansowania jst. Zauważając już przyjęte przez rząd postulaty, zwrócono uwagę na fundamentalne dla samorządowych finansów kwestie, nieuwzględnione w projekcie ministerialnym. Dotyczy to m.in. zasad podziału części równoważącej subwencji ogólnej, wpływów z opłat eksploatacyjnych, finansowania dróg krajowych i wojewódzkich w miastach na prawach powiatu, zapewnienia środków na nowe zadania pomocy społecznej, urealnienia poziomu finansowania kolejowych regionalnych przewozów pasażerskich, rekompensowania ubytków w dochodach samorządów, likwidacji zbędnych agencji i funduszy celowych. Domagano się uwzględnienia terminów przedstawiania projektów i uchwalania budżetów samorządów. Wskazano na istnienie sztywnego katalogu zadań przekazanych samorządom ustawami, co wyklucza powiązanie finansów jst tylko z koniunkturą gospodarczą, bez równoczesnego zapewnienia udziału w podatkach pośrednich. Podkreślono konieczność wprowadzenia zapowiedzianych zmian w ustawie o finansach publicznych, w zakresie odpowiedzialności za wykorzystanie funduszy europejskich. Istotnym warunkiem poparcia systemu finansów samorządowych jest realizacja zasady adekwatności środków do przekazywanych zadań.
Projekt zmian w systemie podatków dochodowych i VAT
Wyrażono przekonanie, że skutki zmian w systemie podatków dochodowych zostaną uwzględnione przy ustalaniu nowej wysokości udziałów gmin, powiatów i województw w PIT i CIT. Wskazano równocześnie, że likwidacja ulg podatkowych związanych z wypełnianiem zadań publicznych zmniejszy możliwości pozyskiwania przez samorządy środków z innych źródeł. W przyjętych dokumentach wymieniono likwidowane ulgi podatkowe, a także inne dochody będące dotacjami z budżetu państwa lub budżetów jst. Zgodnie z dyrektywami Rady Europy podatkiem VAT powinny być obciążane jedynie podmioty prowadzące działalność gospodarczą. Organy publiczne są płatnikami VAT tylko w przypadku prowadzenia czynności szczególnie konkurencyjnych. Dlatego uczestnicy konferencji sprzeciwili się obciążaniu podatkiem VAT samorządów w zakresie przekraczającym dyrektywy. Wskazując na negatywne skutki planowanych decyzji, zakwestionowano plany obciążenia podatkiem VAT sprzedaży gruntów budowlanych.
Rządowy projekt ustawy o informatyzacji administracji publicznej
Protest wzbudziło skierowanie projektu ustawy do Sejmu z pominięciem opinii Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego. W uwagach wskazano m.in. brak w uzasadnieniu projektu danych o szacowanych skutkach finansowych oraz wskazania źródeł ich finansowania; niezgodność projektu z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP - ustawa nakłada na jst niezidentyfikowane w wystarczającym stopniu obowiązki, upoważniając właściwego ministra do dowolnego ich określenia w rozporządzeniach. Zdaniem uczestników Konferencji programy informatyzacji mogą być realizowane poprzez wyznaczenie standardów informatycznych w przepisach regulujących poszczególne dziedziny życia publicznego. Konferencja wnioskowała o odrzucenie projektu.
Projekt ustawy o Narodowym Planie Rozwoju
Uczestnicy Konferencji negatywnie zaopiniowali projekt ustawy o Narodowym Planie Rozwoju, wnosząc o odrzucenie. W stanowisku krytykowano centralizację zadań rozwoju regionalnego i osłabianie samorządów województw, poprzez ograniczanie ich roli podmiotów polityki regionalnej. Ustawa nie zapewnia w wystarczającym stopniu udziału samorządów lokalnych w realizacji polityki regionalnej. Projekt uchyla ustawę o zasadach wspierania rozwoju regionalnego, nie promując spójnego systemu polityki regionalnej państwa. Zaapelowano o pilne rozpoczęcie debaty nad całościowym rozwiązaniem problemów rozwoju regionalnego.
Ograniczanie kompetencji samorządów
Odbieranie gminom kolejnych kompetencji w realizacji zadań z zakresu prawa geodezyjnego jest niezgodne z zasadą pomocniczości. W stanowisku postulowano przywrócenie uprawnień z zakresu komunikacji i budownictwa - w gminach oraz policji, inspekcji sanitarnej i weterynaryjnej - w powiatach.
Problemy planowania i zagospodarowania przestrzennego
Po analizie aktualnych problemów wskazano m.in.: konieczność dostosowania obecnej "Koncepcji polityki przestrzennego zagospodarowania kraju" do nowej ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, z wyodrębnieniem obszarów metropolitalnych; zobowiązanie właściwych ministrów do sporządzenia w ramach ustawy o planowaniu przestrzennym rządowych programów przedsięwzięć publicznych ustalających m.in. krajową sieć dróg i inne elementy infrastruktury technicznej o znaczeniu krajowym; wskazanie wiążących dla studiów gmin i planów miejscowych - ustaleń planu zagospodarowania przestrzennego województwa; rozważenie z reprezentantami samorządów możliwości ponownego przedłużania ważności miejscowych planów zagospodarowania pochodzących sprzed 1995 r., aby o ich przydatności mogły decydować zainteresowane miasta i gminy. Postulowano powołanie zespołu roboczego Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego, do przygotowania propozycji nowelizacji ustawy oraz rozporządzeń.
Sytuacja służby zdrowia
Zwracając uwagę na najtrudniejszą sytuację finansową szpitali powiatowych i wojewódzkich, samorządowcy oczekują od ministra zdrowia m.in. określenia kierunków polityki zdrowotnej państwa, podjęcia natychmiastowych działań chroniących przed załamaniem systemu usług medycznych. Proponowane przez rząd rozwiązania systemowe odbiegają od oczekiwań organów założycielskich - nie zmieniając pozycji organu założycielskiego, przenoszą na samorządy odpowiedzialność bez środków finansowych. Za niejasny uznano status spółek użyteczności publicznej proponowany w ustawie, zgłaszając szereg szczegółowych uwag. Zaapelowano o określenie standardów oraz koszyka usług w ramach powszechnego ubezpieczenie zdrowotnego.
Edukacja
W przyjętym stanowisku uczestnicy Konferencji postulują zapewnienie w ustawie budżetowej na 2004 r. środków na finansowanie dodatkowych zadań (uczniowie sześcioletni!); pozostawienie w nowym systemie finansowania jst subwencji oświatowej wraz z gwarancją jej wysokości; opracowanie standardów zatrudnienia nauczycieli; uregulowanie kwestii związanych z wynagradzaniem nauczycieli w Karcie Nauczyciela; wzmocnienie roli i kompetencji samorządów, m.in. dotyczących ustalania sieci szkół.

Alicja Stachowiak